Bir şeyi istemek ile ona sahip olduğumuzda haz almak aynı süreç değildir.
Nörobilim bunu Wanting (isteme) ve Liking (haz alma) olarak ikiye ayırıyor.
İstemek; merak etmek, beklemek, umut etmek, peşinden gitmek demek.
Bu süreçte dopamin sistemi devreye giriyor ve bize enerji veriyor.
Haz almak ise hedefe ulaştığımız andaki kısa süreli doyum hissi.
Sorun şu ki...
Beynimiz çoğu zaman istemeyi, sahip olmaktan daha güçlü ödüllendiriyor.
Belki de bu yüzden;
???? Sosyal medyada bir bildirim daha bekliyoruz.
???? Kumar oynayan kişi kazandığı için değil, kazanma ihtimali için masaya dönüyor.
???? Madde bağımlısı artık eskisi kadar haz almasa bile kullanmayı sürdürüyor.
❤️ İlişkilerde ise kimi zaman insan, sevdiği kişiden çok ona ulaşma umuduna bağlanıyor.
İşte bu nedenle bağımlılıklarda asıl sorun yalnızca haz almak değildir.
Çoğu zaman kişi artık eskisi kadar keyif almaz; buna rağmen isteme duygusu devam eder.
Sabahattin Ali’nin Bir Aşk Masalı da bana tam bunu düşündürdü:
İnsan gerçekten sahip olabileceklerini mi ister; yoksa onu hayatta canlı tutan, istemenin kendisi midir?
Filozof Arthur Schopenhauer, insan hayatını bir sarkaca benzetir:
“Hayat, ıstırap ile can sıkıntısı arasında bir sarkaç gibi gidip gelir.”
İsteriz ama elde edemeyiz; bu acı verir. Elde ettiğimizde ise heyecan biter ve yerini derin bir can sıkıntısına (doygunluğa) bırakır.
Kaynak
Nguyen D, Naffziger EE, Berridge KC. Positive affect: nature and brain bases of liking and wanting. Current Opinion in Behavioral Sciences. 2021;39:72-78.
#sabahattinali #biraşkmasalı #türkedebiyatı #edebiyatvepsikoloji #kitapincelemesi#dopamin #wantingvsliking #nörobilim #arzudöngüsü #bağımlılıkpsikolojisi #arzuvehaz #schopenhauer #istemenedir #hazveacı #insandoğası #psikoloji #farkındalık
